Koeienmelk is een vloeistof die uitgescheiden wordt door de klieren in de uier van een vrouwelijke koe om haar jonge kalf te voeden.
Alvorens de koe melk kan produceren, moet ze net zoals andere zoogdiersoorten eerst zwanger worden en bevallen.
De moderne zuivelindustrie
De moderne zuivelsector is een intensieve industrie.
Om zoveel mogelijk melkopbrengsten te produceren, worden melkkoeien tot hun uiterste fysieke grenzen gedreven door een combinatie van selectieve voortplanting, eiwitrijk voedsel en de modernste technologie. Samen met de productie van varkens, kippen en eieren, is ook de melkproductie een zoveelste onderdeel van de fabriekslandbouw geworden.
Gespecialiseerde rassen van melkkoeien die aangepast waren aan plaatselijke omstandigheden, zijn grotendeels verdwenen uit ons platteland.
Hoge opbrengsten
De intensief gekweekte en hoge opbrengsten gevende Holstein-Friesian, de alomtegenwoordige zwart-wit-gevlekte koe, vertegenwoordigt vandaag ongeveer 90 % van de melkveekuddes in de Europese Unie.
Melkopbrengsten zijn spectaculair gestegen.
Rond 1940 produceerde een koe gemiddeld 3000 liter melk per jaar. In 1983/1984 bedroeg dat gemiddelde 4940 liter en vanaf 1995 was er sprake van 6300 liter per koe.
De druk tengevolge van hogere melkopbrengsten kan tot ernstige welzijnsproblemen leiden, zoals uierontsteking, kreupelheid en onvruchtbaarheid.
De doorsnee periode waarin een koe melk levert is voortdurend afgenomen.
Levens jaar koe
Een koe met een natuurlijk leven buiten de bio-industrie kan 25 jaar oud worden.
De meeste melkkoeien worden vandaag echter rond hun vijfde levensjaar naar het slachthuis afgevoerd.
Op dat ogenblik hebben ze slechts drie of vier lactatieperiodes gehad. In het Verenigde Koninkrijk verklaarde de dierenwelzijnscommissie van de overheid:
“Een koe dwingen om zeer hoge hoeveelheden melk te produceren en zodoende metabolische stress veroorzaken die tot een vroegtijdige slachting leidt, is ook een belangrijk welzijnsonderwerp.
” Stress bij het jonge kalf en de moeder
Om melk te kunnen produceren moet een koe een kalf op de wereld zetten.
Melkproductie maximaal
Om de melkproductie te maximaliseren wordt elk kalf bij de moeder weggenomen binnen de 24-48 uren na de geboorte. In normale omstandigheden zou een kalf zes tot 12 maanden moedermelk blijven drinken. De scheiding is een stresserende gebeurtenis omdat moeder en kalf een sterke band hebben. Professor John Webster, een expert omtrent de melkkoehouderij, beschreef de verwijdering van het kalf als “het potentieel meest stresserende moment in het leven van een koe”. Webster merkt op dat “de koe zich aan veel persoonlijk ongemak en risico's zal blootstellen om haar kalf te kunnen voeden en beschermen.”
Koeien zoeken naar hun kalveren
Er bestaan voorbeelden van koeien die ontsnapten en meerdere kilometers aflegden om hun kalf terug te vinden nadat het verkocht was aan een andere boerderij. Het houden van kalveren Een deel van de vrouwelijke kalveren worden geselecteerd als ‘kuddevervangsters’. Gewoonlijk brengen ze hun eerste zes tot acht weken in kleine kooien door. Weggenomen bij hun moeder en niet in staat om een betekenisvolle interactie met hun soortgenoten te hebben, wordt de gedragsontwikkeling van deze kalveren verstoord, iets waar ze de rest van hun leven onder kunnen lijden.
Kalveren in groepen
Sommige kalveren worden wel in groepen ondergebracht. In beide gevallen worden kalveren gevoed met een artificiële speen of met gevulde emmers. Het jonge kalf is zeer kwetsbaar voor ziektes. Om het immuunsysteem van kalveren te versterken is het essentieel dat ze colostrum drinken, de eerste melk van de moeder met extra voedingswaarde en antilichamen tegen ziektes. Doch kalveren wiens moeder te lange uiers hebben, kunnen vaak die uiers moeilijk lokaliseren.
Vele kalveren sterven aan ziekten
Elk jaar sterven in het Verenigde Koninkrijk alleen al zo'n 170.000 kalveren in hun eerste levensmaand. Diarree en ademhalingsmoeilijkheden zijn veel voorkomende doodsoorzaken. Verminkingen Kalveren kunnen aan een reeks pijnlijke verminkingen onderworpen worden.
Mannelijke kalveren worden gecastreerd
Mannelijke kalveren worden meestal gecastreerd.
Er bestaan een drietal populaire castratiemethodes. Met een rubberen ring verhindert men de bloedtoevoer naar het scrotum tijdens de eerste levensmaand; bij de zogenaamde “bloedvrije castratie” worden de spermabanen verpletterd en dan is er ook nog de chirurgische castratie. De twee laatste methodes worden tijdens de eerste twee levensmaanden uitgevoerd. Alle drie veroorzaken ze hevige pijn. Nochtans is anesthesie tijdens de uitvoering meestal niet bij wet vereist, net zomin als de aanwezigheid van een dierenarts opgelegd wordt. (Noot van de redactie: situatie in het VK)
Hoorngroei
Bij kalveren wordt vaak een maatregel genomen om de hoorngroei later te verhinderen. Of ze worden op oudere leeftijd van hun hoorns ontdaan. In beide gevallen is de procedure pijnlijk en stresserend. Wanneer de hoorns nog niet zijn beginnen te groeien, drukt men een heet stuk ijzer tegen de hoornknoppen van kalveren jonger dan twee maanden. Indien dit tijdens de eerste levensweek gebeurt, dan is anesthesie meestal niet wettelijk verplicht. Wanneer de hoorns reeds gegroeid zijn, gaat men ze met een zaag of snijdraad te lijf en brandt men de vrijgekomen bloedaders uit. De wet vereist bij deze laatste methode meestal wel anesthesie. Sommige kalveren worden met meer dan een uier geboren. Deze worden doorgaans met chirurgische scharen verwijderd. Ongewenste mannelijke kalveren
Moderne melkkoe gespecialiseerd
Het moderne melkrund is door kweekprogramma's dermate gespecialiseerd in de productie van melk i.p.v. vlees, dat mannelijke kalveren door veel boeren niet waardevol genoeg bevonden worden om ze voor hun vlees in leven te houden. Mannelijke kalveren - de ongewenste bijproducten van de zuivelindustrie - worden als te verwijderen afval behandeld en niet als levende wezens met gevoelens. Heel vaak lopen ze de kans om vroegtijdig te sterven. In Groot-Brittannië mogen boeren hen doden met een pistool indien men niets met hen kan doen.
Kalfsvlees
Kalveren die even in leven worden gehouden voor hun jonge vlees, staan in krappe kisten waarin ze zo goed als niet kunnen bewegen. De kisten zijn van hout en niet van ijzer om te vermijden dat het kalf zijn ijzertekort aanvult door de ijzeren stangen te likken. Het begeerde witte vlees van kalfjes is immers een product van een ijzerloze voeding. Vier tot zes maanden blijven de kalfjes in zo'n kooi waarna ze naar het slachthuis afgevoerd worden. Op 31 december 2006 zouden de nauwe, houten kisten door een nieuwe Europese regelgeving niet meer toegelaten worden. Vanaf die datum zullen kalveren hetzij in groepen moeten ondergebracht worden, hetzij in individuele kooien waarin ze zich kunnen omdraaien. Kalveren ouder dan twee weken zullen ook voeding moeten krijgen dat ijzer en vezels bevat.
Het leed van de moeder
De melkproductie van een koe wordt veroorzaakt door de geboorte van haar kalf. Om de productie te maximaliseren wordt de moderne melkkoe zwanger gemaakt terwijl ze nog melk aan het geven is. Ze zal per jaar een kalf dragen totdat ze versleten is en naar het slachthuis afgevoerd wordt. Tien maanden lang zal ze gemolken worden en reeds in de derde maand zal ze zwanger gemaakt worden. Alleen tijdens de paar laatste weken van de zwangerschap zal haar melkvoorraad uitgeput zijn en zullen haar overwerkte uiers kunnen rusten.
Hoeveelheid melk tijdens piekmomenten
De hoeveelheid melk die een koe tijdens piekmomenten geeft is een tienvoud van de hoeveelheid die een kalf zou nodig hebben. Overwerkt De zoektocht van de zuivelindustrie naar hogere melkopbrengsten hebben een grote stress gelegd op het metabolisme van de koe. Zo groot dat ze haar overproducerende uiers niet meer aan kan. Om het tempo bij te kunnen houden wordt het voedsel van de koe, dat in natuurlijke omstandigheden uit gras en kruiden bestaat, aangevuld met proteïnerijk voedsel op basis van granen, soja en vismeel.
Onnatuurlijk voedsel
Het onnatuurlijke voedsel kan tot meer problemen, in de ingewanden en aan de poten leiden. Professor John Webster vermeldt in zijn studie “Het welzijn van melkvee”: “De hoeveelheid werk die een koe verricht op het hoogtepunt van haar melkproductie is immens. Om een gelijkaardig hoog werkniveau te bereiken zou een mens elke dag zes uren moeten joggen.”
De prijs van een hoge melkproductie is het grote aantal welzijnsproblemen bij melkkoeien.
Mastitis
Mastitis is een pijnlijke infectie van de uier die bij alle kuddes voorkomt. Per 100 koeien telt men gemiddeld 35 tot 40 gevallen. Deze bacteriële infectie veroorzaakt een ontsteking en het opzwellen van de uier. Antibiotica worden in de tepels gespoten om de ziekte te behandelen. Ketose Koeien met een hoge melkproductie zijn erg vatbaar voor ketose, een ziekte die gewoonlijk in het begin van de zoogperiode voorkomt. Ze ontstaat wanneer het metabolisme van de koe te hard moet werken om de melkproductie te ondersteunen. Dit leidt er toe dat de koe haar eigen lichaamsvet aanwendt om melk te maken, wat een teveel aan ketonen in de lever veroorzaakt. Professor Webster: “Mensen met ketose en leverbeschadiging voelen zich heel slecht. We mogen redelijkerwijze aannemen dat dit ook het geval is bij koeien.”
Kreupelheid
Kreupelheid is een pijnlijk en ernstig dierenwelzijnsprobleem. In het Verenigde Koninkrijk schat men dat gemiddeld 55 op 100 koeien eraan lijden. Koeien met een hoge melkproductie zijn meer kwetsbaar omwille van de stress waaronder hun metabolisme gebukt gaat. Een andere belangrijke oorzaak van kreupelheid is dat bvb. in het Verenigde Koninkrijk heel wat kuddes ondergebracht zijn in stallen die te klein zijn. Het betreft stallen die 25-30 jaar geleden gebouwd werden voor traditionele rassen. De moderne Holstein-Friesian runderen die tegenwoordig de meerderheid van de melkkoeien vormen, zijn echter veel te lang voor de oude hokken. Hun achterbenen staan al te vaak in de mestgreppel, waar hun hoeven zachter kunnen worden en kunnen breken, zodat de infectie hun lichaam kan binnengaan.
Gemanipuleerd
Niet tevreden dat melkkoeien tot aan hun uiterste fysieke grenzen moeten gaan, zijn genetische ingenieurs met de melkactiverende hormoon BST op de proppen gekomen. BST is een genetisch gemanipuleerde versie van het lichaamseigen groeihormoon van de koe. Het is ontworpen om de melkproductie met 10 tot 20 % te verhogen. Gelukkig is het hormoon verboden binnen de Europese Unie. Doch het verbod geldt niet voor de import van zuivel (bvb. Ijs) en vlees uit landen als de Verenigde Staten waar BST wel gebruikt mag worden. BST wordt met een injectie toegediend en kan ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken. Deze omvatten een toename van mastitis, langdurige zwellingen op de plek van de injectie en spijsverteringsproblemen. BSE bij runderen en mensen
De melkindustrie veroorzaakt veel leed bij de koe
De melkindustrie veroorzaakt heel wat leed bij de koe en haar kalf. Doordat herbivoren van nature tot carnivoren worden gemaakt door hen voeders op basis van vlees en beenderen te geven, heeft de veeteelt waarschijnlijk ook BSE, de zgn. “gekkekoeienziekte” in omloop gebracht. BSE is een infectueuze en tot nu toe ongeneeslijke ziekte die de hersenen en het zenuwstelsel van runderen aantast. Het Verenigde Koninkrijk heeft de twijfelachtige eer van het hoogste BSE-niveau in de wereld te kennen met 179.500 gevallen tot maart 2001. BSE behoort tot een familie van prionziektes waarvan meerdere de mens kunnen treffen. De bekendste aandoening is die van Creutzfeldt-Jakob (CJZ), een zeldzame en fatale vorm van dementie. In 1996 ontdekten wetenschappers een nieuwe vorm van CJZ die vooral bij jongere mensen voorkomt, bekend als “variante van CJZ” oftewel vCJZ. Als meest waarschijnlijke oorsprong van vCJZ wordt aan de blootstelling van mensen aan BSE, o.a. door het eten van besmette runderen, gedacht.
Zuivelindustrie en vleesproductie:
het verband Om melk te kunnen produceren moeten koeien zwanger gemaakt worden. Om de winsten op te drijven, gebruiken boeren de melkkoeien als kweekmachines om kalveren te produceren voor de vleesindustrie en om de melkkoeien zelf te vervangen. Op het einde van haar jonge leven wordt de uitgeleefde melkkoe naar het slachthuis gezonden. Het is dus niet zo dat koeien niet gedood worden opdat mensen hun melk zouden kunnen drinken.
Transport en slachting
De bedrijfstak die boerderijdieren doodt, raakt steeds meer geconcentreerd in minder en grotere slachthuizen. Dit betekent dat dieren lange afstanden moeten afleggen alvorens gedood te worden. Lange reizen naar de slachthuizen zijn medeverantwoordelijk voor de verspreiding van ziektes als mond- en klauwzeer. In het slachthuis worden de dieren vastgezet in een restrainer waar ze met een penschiettoestel omgebracht worden. Vervolgens worden ze bij een been gegrepen en omhoog gehesen, waarna hun kelen opengesneden worden. Nadat het bloed weggevloeid is, wordt het dier ontleed.
Biologische landbouw
Sommige basisprincipes van de moderne zuivelindustrie kunnen ook teruggevonden worden in de biologische landbouw: voortdurende zwangerschappen, ongewenste kalveren en slachthuizen. Bron: Philip Lymbery, Turnstone Campaigns, april 2001 Meer info over melk vind je in het Nederlands op: <http://www.wereldveganismedag.nl/wvd_n/wvd_n_broc_2005.htm> Info in het Engels over melk: <http://www.milksucks.com/index2.asp> <http://www.notmilk.com/>
Reacties
Reactie van Wouter Thijssen op 10 Maart 2006'Leef bewust, eet gerust' van Wilma van den Roovaart lezen (Uitgeverij Jan van Arkel) is een absolute aanrader voor wie bewust, maar ook diervriendelijk wil eten. In dit boek worden de kwalijke kanten van ons voedsel zelf en de productie ervan op een rij gezet. Zo is één hoofdstuk aan zuivel gewijd, een ander aan vlees. Wie bijvoorbeeld denkt zuivel nodig te hebben om voldoende calcium binnen te krijgen, heeft het mis. Het tegendeel blijkt eerder waar: melkproducten bevatten wel veel calcium, maar tegelijkertijd te weinig magnesium en teveel fosfor om de opname van calcium te optimaliseren. Gelukkig worden een aantal alternatieve calciumbronnen aangedragen. Sesamzaad blijkt heel veel calcium te bevatten, net als boerenkool, broccoli en amandelen.
